Bỏ qua để đến nội dung

Bông tuyết Koch: hình có chu vi dài vô tận

Có thể vẽ một hình nằm gọn trên trang giấy mà đường viền dài vô tận không? Nghe vô lý, nhưng năm 1904, nhà toán học Thụy Điển Helge von Koch đã tìm ra một hình như vậy. Nó trông giống bông tuyết nên được gọi là bông tuyết Koch.

Bước 0. Bắt đầu với một tam giác đều.

Bước 1. Chia mỗi cạnh thành 3 đoạn bằng nhau. Trên đoạn ở giữa, dựng một tam giác đều nhỏ hướng ra ngoài, rồi xóa đáy của tam giác nhỏ đó. Tam giác biến thành ngôi sao 6 cánh.

Bước 2, 3, 4… Lặp lại đúng việc đó với mọi cạnh của hình mới. Cứ thế mãi mãi.

Bông tuyết Koch qua các bước 0, 1, 2, 3, chu vi lần lượt là 3, 4, 5,33 và 7,11

Giả sử tam giác ban đầu có mỗi cạnh dài 1, chu vi là 3.

Bước 1. Một cạnh dài 1 bị chia thành 3 đoạn, mỗi đoạn dài 13\dfrac{1}{3}.

Bước 2. Bỏ đoạn giữa, thay bằng hai cạnh của tam giác nhỏ. Cạnh đó giờ gồm 4 đoạn, mỗi đoạn 13\dfrac{1}{3}:

4×13=434 \times \dfrac{1}{3} = \dfrac{4}{3}

Bước 3. Vậy sau mỗi bước, mọi cạnh dài gấp 43\dfrac{4}{3} lần, nên chu vi cũng gấp 43\dfrac{4}{3} lần:

BướcChu vi (khoảng)
03
14
25,33
37,11
1053
20946

Bước 4. Mỗi bước nhân với một số lớn hơn 1, nên chu vi cứ tăng mãi, vượt qua mọi con số. Lặp lại mãi mãi thì chu vi dài vô tận.

Bước 1. Vẽ một hình tròn bao quanh tam giác ban đầu, đủ rộng để chứa cả ngôi sao ở bước 1.

Bước 2. Mỗi bước sau, các tam giác gắn thêm càng lúc càng nhỏ, chỉ mọc ra sát viền cũ một chút. Bông tuyết không bao giờ “mọc” ra khỏi hình tròn đó.

Bước 3. Vậy diện tích bông tuyết luôn nhỏ hơn diện tích hình tròn. Các nhà toán học còn tính được chính xác: diện tích cuối cùng bằng 85\dfrac{8}{5} diện tích tam giác ban đầu.

Một hình có diện tích nhỏ mà viền dài vô tận: đó là điều kỳ lạ của bông tuyết Koch.

Phóng to một góc bông tuyết Koch, các bạn sẽ thấy nó giống hệt cả cái bông tuyết. Những hình như vậy gọi là fractal. Trong tự nhiên có rất nhiều hình gần giống fractal:

  • Súp lơ romanesco: mỗi nhánh nhỏ trông như một bông súp lơ thu nhỏ.
  • Lá dương xỉ: mỗi lá nhỏ giống cả cành lá.
  • Tia sét, cành cây, mạch máu: nhánh lớn tách thành nhánh nhỏ, nhánh nhỏ lại tách tiếp.

Năm 1967, nhà toán học Benoit Mandelbrot đặt một câu hỏi tưởng đơn giản: bờ biển nước Anh dài bao nhiêu? Ông chỉ ra rằng câu trả lời phụ thuộc vào cây thước:

  • Đo bằng thước dài 100 km, ta bỏ qua các vịnh nhỏ, được một con số.
  • Đo bằng thước 1 km, ta đi theo được nhiều khúc quanh hơn, con số lớn hơn.
  • Đo bằng thước 1 m, đi vòng quanh từng tảng đá, con số còn lớn hơn nữa.

Bờ biển giống bông tuyết Koch: càng nhìn kỹ càng thấy nhiều khúc quanh. Từ những câu hỏi như vậy, Mandelbrot xây dựng nên hình học fractal, ngày nay được dùng để vẽ núi non, mây trời trong phim hoạt hình và trò chơi điện tử.