Bỏ qua để đến nội dung

Tại sao cộng các chữ số lại biết số đó chia hết cho 3, cho 9?

Ở lớp 4, các bạn học mẹo: muốn biết 234 có chia hết cho 3 không, chỉ cần cộng các chữ số: 2 + 3 + 4 = 9. Vì 9 chia hết cho 3 nên 234 chia hết cho 3. Mẹo rất nhanh, nhưng tại sao cộng các chữ số lại cho biết điều đó? Chữ số 2 trong 234 đâu phải là 2, nó là 2 trăm cơ mà!

Viết 234 theo hàng trăm, hàng chục, hàng đơn vị rồi tách từng bước.

Bước 1. Tách số theo hàng:

234 = 2 × 100 + 3 × 10 + 4

Bước 2. Tách 100 = 99 + 1 và 10 = 9 + 1:

234 = 2 × 99 + 2 + 3 × 9 + 3 + 4

Bước 3. Gom phần có 99, 9 lại một chỗ, phần còn lại một chỗ:

234 = (2 × 99 + 3 × 9) + (2 + 3 + 4)

Mỗi trăm là 99 cộng 1, mỗi chục là 9 cộng 1; phần 99 và 9 chia hết cho 9, còn lại các chấm đỏ đúng bằng tổng chữ số

Bước 4. Phần đầu (2 × 99 + 3 × 9) luôn chia hết cho 9 và cho 3, vì 99 và 9 đều chia hết cho 9.

Bước 5. Vậy 234 chia hết cho 3 hay không chỉ còn phụ thuộc phần sau, chính là tổng các chữ số 2 + 3 + 4. Với 9 cũng vậy.

Số có nhiều chữ số hơn cũng thế, vì 1000 = 999 + 1, 10 000 = 9999 + 1… Ví dụ 123 456 789 có tổng chữ số là 45, chia hết cho 9, nên số đó chia hết cho 9.

Mẹo chỉ đúng vì 9, 99, 999… đều chia hết cho 3 và cho 9. Các số này không chia hết cho 7 (99 ÷ 7 còn dư 1), nên cộng chữ số không cho biết gì về số 7. Ví dụ 16 có tổng chữ số là 7 nhưng 16 không chia hết cho 7.

Chia hết cho 2, cho 5: chỉ nhìn chữ số cuối

Phần tiêu đề “Chia hết cho 2, cho 5: chỉ nhìn chữ số cuối”

Bước 1. Tách chữ số cuối ra: 234 = 23 × 10 + 4.

Bước 2. 10 chia hết cho 2 và cho 5, nên 23 × 10 luôn chia hết cho 2 và cho 5.

Bước 3. Vậy chỉ cần xem chữ số cuối (4) có chia hết cho 2, cho 5 không. 4 chia hết cho 2 nên 234 chia hết cho 2. 4 không chia hết cho 5 nên 234 không chia hết cho 5.

Các bạn thử làm trò này với bạn bè:

  1. Nhờ bạn nghĩ một số có 3 chữ số, chữ số đầu khác chữ số cuối, ví dụ 532.
  2. Viết ngược lại: 235.
  3. Lấy số lớn trừ số nhỏ: 532 − 235 = 297.
  4. Kết quả luôn chia hết cho 9! (2 + 9 + 7 = 18.)

Vì sao?

Bước 1. Theo phần trên, mỗi số bằng một phần chia hết cho 9 cộng với tổng chữ số:

532 = (5 × 99 + 3 × 9) + (5 + 3 + 2)

235 = (2 × 99 + 3 × 9) + (2 + 3 + 5)

Bước 2. Hai số có cùng các chữ số nên tổng chữ số bằng nhau (cùng bằng 10).

Bước 3. Trừ hai số, phần tổng chữ số triệt tiêu, chỉ còn hiệu của hai phần chia hết cho 9. Vậy kết quả chia hết cho 9.