Tại sao ghế 3 chân không bao giờ cập kênh?
Vào quán ăn, các bạn chắc đã gặp cái bàn cập kênh: tì tay vào là bàn lắc lư, phải gấp mẩu giấy nhét dưới chân bàn. Nhưng các bạn có để ý: chiếc ghế đẩu 3 chân thì đặt ở đâu cũng đứng yên, không bao giờ cập kênh? Đây không phải chuyện may rủi, mà là một sự thật toán học.
Thí nghiệm với tấm bìa
Phần tiêu đề “Thí nghiệm với tấm bìa”Lấy một tấm bìa cứng (như bìa hộp bánh) và thử:
- Giơ 3 ngón tay lên, mỗi ngón một độ cao khác nhau. Đặt tấm bìa lên ba đầu ngón tay: tấm bìa nằm yên, chạm cả 3 ngón.
- Giơ 4 ngón tay lên, mỗi ngón một độ cao. Đặt tấm bìa lên: thường thì tấm bìa chỉ chạm 3 ngón, ngón thứ tư bị hở. Ấn vào là tấm bìa bập bênh.
Tấm bìa giống mặt sàn, các đầu ngón tay giống chân bàn. Cái bàn cập kênh chính là tấm bìa đặt trên 4 ngón tay.
Bắt đầu từ chuyện 2 điểm
Phần tiêu đề “Bắt đầu từ chuyện 2 điểm”Chấm 2 điểm bất kỳ lên giấy, các bạn luôn kẻ được một đường thẳng đi qua cả hai. Nhưng chấm 3 điểm thì chưa chắc: điểm thứ ba phải nằm đúng trên đường thẳng kia mới được.
Chuyện mặt phẳng cũng tương tự, chỉ thêm một điểm:
- 3 điểm (không thẳng hàng) thì luôn luôn có một mặt phẳng đi qua cả ba. Đặt tấm bìa lên 3 điểm nào cũng được.
- 4 điểm thì chưa chắc. Ba điểm đầu đã giữ chặt tấm bìa ở một vị trí, điểm thứ tư phải nằm đúng trên tấm bìa đó. Chỉ cần lệch 1 mm là hở.
Bàn 4 chân muốn đứng vững thì cả 4 chân phải dài bằng nhau và sàn phải phẳng tuyệt đối. Chỉ cần một chân ngắn hơn chút hoặc sàn hơi gồ lên, bàn sẽ chỉ đứng trên 3 chân và lắc qua lắc lại giữa hai cách đứng. Còn ghế 3 chân thì chân dài ngắn thế nào, sàn lồi lõm ra sao, cả 3 chân vẫn chạm đất.
Những đồ vật có 3 chân
Phần tiêu đề “Những đồ vật có 3 chân”Nhờ điều này, người ta làm 3 chân cho những thứ cần đứng vững trên chỗ không bằng phẳng:
- Chân máy ảnh (thường gọi là tripod, nghĩa là “ba chân”): đặt trên đá, trên cỏ vẫn vững, ảnh chụp không bị rung.
- Giá vẽ của họa sĩ khi vẽ ngoài trời.
- Ghế đẩu vắt sữa bò ngày xưa: chuồng bò nền đất lồi lõm, ghế 3 chân không bao giờ lắc.
- Kiềng ba chân đặt nồi trên bếp củi. Tiếng Việt còn có thành ngữ “vững như kiềng ba chân”.
Vậy sao bàn vẫn làm 4 chân?
Phần tiêu đề “Vậy sao bàn vẫn làm 4 chân?”Ghế 3 chân không cập kênh, nhưng lại dễ bị đổ hơn. Một vật đứng vững khi sức nặng của nó đè xuống bên trong hình tạo bởi các chân. Ba chân tạo thành hình tam giác, nhỏ hơn hình vuông của bàn 4 chân cùng cỡ. Ngồi lệch ra mép ghế 3 chân, sức nặng dễ rơi ra ngoài tam giác và ghế bị lật. Bàn ăn cần chỗ tì tay ở cả bốn phía, nên người ta vẫn chọn 4 chân và chịu khó chèn giấy khi cần.
Mẹo hay: xoay bàn thay vì chèn giấy
Phần tiêu đề “Mẹo hay: xoay bàn thay vì chèn giấy”Lần tới gặp bàn vuông cập kênh, các bạn thử xoay bàn tại chỗ (giữ nguyên tâm bàn, xoay chưa tới một phần tư vòng). Thường sẽ có một vị trí cả 4 chân cùng chạm đất. Các nhà toán học đã chứng minh mẹo này đúng, với điều kiện 4 chân bàn dài bằng nhau và sàn chỉ gồ ghề nhẹ, không dốc quá.
Tóm lại
Phần tiêu đề “Tóm lại”- 3 điểm luôn nằm trên một mặt phẳng, 4 điểm thì chưa chắc.
- Vì vậy ghế 3 chân luôn chạm đất đủ 3 chân, còn bàn 4 chân dễ bị hở một chân.
- Ghế 3 chân không cập kênh nhưng dễ đổ hơn, nên mỗi kiểu có chỗ dùng riêng.