Bỏ qua để đến nội dung

Tại sao nắp cống có hình tròn?

Đi trên vỉa hè, các bạn sẽ thấy nắp cống, nắp hố ga thường có hình tròn. Tại sao không làm hình vuông cho dễ cắt, dễ xếp? Câu trả lời liên quan đến một tính chất đặc biệt của hình tròn.

Nắp cống bằng gang rất nặng. Nếu nắp rơi xuống lỗ thì vừa nguy hiểm cho công nhân bên dưới, vừa khó lấy lên. Vì vậy nắp phải được làm sao cho không bao giờ lọt qua lỗ, dù đặt nghiêng thế nào.

Nắp vuông có đường chéo dài hơn cạnh nên dựng nghiêng là lọt; nắp tròn và tam giác Reuleaux có mọi chiều rộng bằng nhau nên không lọt

Xét một lỗ vuông cạnh 60 cm:

Bước 1. Đường chéo của lỗ dài hơn cạnh. Theo định lý Pythagoras:

60 × 60 + 60 × 60 = 7200, mà 85 × 85 = 7225

nên đường chéo dài khoảng 85 cm.

Bước 2. Dựng nắp đứng lên, quay theo hướng đường chéo của lỗ. Lúc này nắp chỉ rộng 60 cm, còn lỗ theo hướng đó rộng 85 cm.

Bước 3. 60 cm nhỏ hơn 85 cm, nên nắp lọt xuống.

Với lỗ tròn đường kính 60 cm:

Bước 1. Đo hình tròn theo hướng nào (qua tâm) cũng được 60 cm, vì đó đều là đường kính.

Bước 2. Dựng nắp đứng lên theo hướng nào, nắp cũng rộng 60 cm.

Bước 3. Lỗ cũng rộng nhất là 60 cm, mà nắp lại làm to hơn lỗ một chút để gác lên vành. Vậy nắp không thể lọt, xoay thế nào cũng vậy.

Hình tròn còn có thêm vài cái lợi: nắp nặng thì lăn đi được, khi đậy không cần xoay cho khớp góc, và dễ đúc.

Có những hình không tròn mà đo theo hướng nào cũng có cùng chiều rộng. Đơn giản nhất là tam giác Reuleaux, đặt theo tên kỹ sư người Đức Franz Reuleaux ở thế kỷ 19.

Cách vẽ (cần compa):

Bước 1. Vẽ một tam giác đều.

Bước 2. Đặt mũi compa ở một đỉnh, mở compa bằng cạnh tam giác, vẽ cung tròn nối hai đỉnh còn lại.

Bước 3. Làm như vậy ở cả ba đỉnh. Ba cung tròn tạo thành tam giác Reuleaux.

Kẹp hình này giữa hai thước song song rồi xoay, khoảng cách giữa hai thước không bao giờ đổi. Vì vậy nắp cống hình Reuleaux cũng không lọt xuống lỗ. Người ta dùng ý tưởng này ở nhiều nơi:

  • Đồng xu 20 xu và 50 xu của nước Anh có 7 cạnh cong, cũng có chiều rộng không đổi. Nhờ vậy máy bán hàng tự động đo được đồng xu dù nó nằm nghiêng kiểu gì.
  • Mũi khoan hình tam giác Reuleaux có thể khoan được lỗ gần vuông.

Nhưng nắp cống hình Reuleaux khó làm hơn và không lăn đi được dễ dàng, nên hình tròn vẫn là lựa chọn phổ biến.